विद्यार्थ्यांची अभिव्यक्ती स्वतंत्रता..एक प्रेशर कुकर..!



विद्यार्थ्यांची अभिव्यक्ती स्वतंत्रता..एक प्रेशर कुकर..!

(धगधगत कॉलेज जीवन; समस्या आणि उपाय)

Where the mind is without fear and the head is held high
Where knowledge is free
Where the world has not been broken up into fragments
By narrow domestic walls
Where words come out from the depth of truth
Where tireless striving stretches its arms towards perfection
Where the clear stream of reason has not lost its way
Into the dreary desert sand of dead habit
Where the mind is led forward by thee
Into ever-widening thought and action
Into that heaven of freedom, my Father, let my country awake.  – रविंद्रनाथ टागोरांची ही कविता शिक्षणव्यवस्थेकडून कसे शिक्षण अपेक्षित असते हे व्यक्त करते

विद्यार्थी परिसंवाद म्हणा अथवा विद्यार्थी परिषद किंवा educational conference म्हणू आज S.M. जोशी फौंडेशन हॉल, पुणे येथे या परिषदेसाठी महाराष्ट्रातील सर्व विद्यार्थी संघटनेचे प्रतिनिधी जमले होते, जेष्ठ भाषा संशोधक डॉ गणेश देवी हे निमंत्रित होते तर सर्व महाराष्ट्रातील विद्यार्थी आमंत्रित होतो, विद्रोही विद्यार्थी संघटनेच्या वतीने आम्ही प्रतिनिधी मयुर खराडे, डॉ अरुण, यशवंत, विजय, प्रज्वल (सर्व सातारा) आणि मी विनायक साळुंखे(कोल्हापूर) तसेच आमचे साथी सुवर्णा ताई, युवक क्रांती दलाचे सुदर्शन चखाले,

आणि आमच्या बरोबर होते; ‘सिंगल मिंगल’ या सध्या तरुणाई मध्ये गाजत असलेल्या पुस्तकाचे चे लेखक श्रीरंजन आवटे सर, पुणे विद्यापीठातील काही प्राध्यापक व संशोधक मंडळी महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यातून जमलेली इतर विविध विद्यार्थी संघटनेचे प्रतिनिधी..!

आजच्या परिसंवादाचे वैशिष्ठ हे म्हणावे लागेल की आम्ही विद्यार्थी आमंत्रित असलो तरी अध्यक्ष पण आम्हीच होतो

प्रमुख वक्ते पण आम्हीच होतो आणि विचारमंथन करणारे पण आम्हीच होतो.

डॉ गणेश देवी सर आम्हाला बोलकं करत होते, आज जागतिक स्तरावर इस्तंबुल असो किंवा टर्की असो देशातील राजकारणामुळे कॉलेज जीवनात विद्यार्थ्यांना सामना कराव्या लागणाऱ्या अडचणी आणि त्यांची गुदमरलेली स्थिती या वर प्रकाश टाकला गेला आणि त्या अनुषंगाने भारतीय विद्यापीठात व बाहेर सुद्धा विद्यार्थ्यांची काय स्तिथी आहे हे जाणून घेण्यासाठी व त्यावर चर्चा, विचारमंथन करून काय उपाय काढता येतील यासाठी आजचा उहापोह होता.

अनेक विद्यार्थ्यांनी मांडलेल्या व्यथा आणि कथा आजचं कॉलेज जीवन उलगडून दाखवत होत्या, त्यांची होणारी घुसमट स्पष्ट दिसत होती आणि आज ते मुक्तपणे इथे व्यक्त होत होते , जवळपास 40 पेक्षा जास्त विद्यार्थी आज इथे व्यक्त झाले आणि त्यांनी मांडलेले मुद्दे मी आपल्यासमोर संक्षिप्त रुपात मांडतोय,

‘आज भारतीय विद्यार्थी शिक्षणव्यवस्थेत घुसमटला जातोय का ?, त्याचे अभिव्यक्ती स्वतंत्र तो मुक्तपणे उपभोगू शकतोय का? कोणता दबाब, कोणती भीती त्याची घुसमट होण्यास कारणीभूत आहे ?’

शिक्षणव्यवस्थेचे वास्तव लक्षात घेता, बदलणाऱ्या काळानुसार न बदलल्या मुळे ते पारंपरिक बनले आहे

त्यात विद्यार्थ्यांना स्वतःला ऍडजस्ट करून बसवावे लागत आहे,

कृत्रिम शिक्षण व्यवस्था त्यांना कृत्रिम बनवत आहे इथे एक न दिसणारी लढाई सुरू आहे नैसर्गिक माणूस आणि कृत्रिम शिक्षण अशी ही लढाई आहे,

नैसर्गिक मानवी क्षमता अधिकाधिक विकसित करणं, कल्पनाशक्तीला चालना व खाद्य देऊन मानवी प्रतिभांच्या माध्यमातून व्यक्त होण्यास साधन उपलब्ध करून देणं, त्या प्रतिभा अजून खुलवनं, मुक्तपणे विचार करणारा समाजशील प्राणी बनवणं हे व्यक्तीकेंद्री शिक्षण आजच्या शिक्षणव्यवस्थेकडून अपेक्षित असताना

सध्याची व्यवस्था विद्यार्थ्यांना गृहीत धरून चालली आहे

शिक्षण व्यवस्थेला अपेक्षित असलेला so called ‘आदर्श विद्यार्थी’ कसा आहे ? त्याने शिक्षक सांगतील ते सर्व निमूटपणे ऐकले पाहिजे, अजिबात प्रश्न नाही केला पाहिजे, फक्त जास्तीत जास्त मार्क कसे मिळवता येतील याचा विचार केला पाहीजे, राजकारणाबद्दल त्याची कोणतीही मते असता कामा नयेत, स्वतःची critical thinking न वापरता त्याने परंपरागत पठडीतूनच विचार करावा अन्यथा त्याला internal exam मध्ये कमी मार्क देण्यात येतात, त्याला वेगळं पाडलं जातं, टॉर्चर केलं जातं, इतर कोणत्याही activity मध्ये भाग घेण्यास अन्यायाला विरोध करण्याच्या भानगडीत त्याने पडता कामा नये अन्यथा त्याच्या करिअर वर दुष्परिणाम करणारे कृत्य शिक्षणव्यवस्थेकडून होण्याची भीती सतत वाढत आहे,

*ज्ञान मिळवण्यापेक्षा मार्क मिळवणे आज महत्वाचं मानलं जातंय*

इथं एक प्रकारचा दबाव कायम असतो, ही घुसमट प्रत्येक विद्यार्थ्याला सहन करावी लागत आहे तो आज मुक्त नाही, तो आज व्यक्त होऊ शकत नाही किंबहुना त्याला हवे तसे व्यक्त होऊ दिले जात नाही

*आज्ञाधारकतेच्या नावाखाली विचारस्वातंत्र्याचा बळी दिला जात आहे*

देशाचे भावी नागरिक या नात्याने त्यांना राजकीय मते व्यक्त करू दिली जात नाहीत जर कुणी केलीच तर त्याचा कन्हैया कुमार नाहीतर रोहित वेमुला केला जातो.

काही विद्यार्थी संघटना सत्ताधारी पक्षाचा अजेंडा त्यांच्या पाठिंब्याने विद्यापीठात व विद्यार्थ्यांवर थोपवत आहेत व त्याला विरोध करणाऱ्यांचं दडपशाहीच्या मार्गाने दमन केलं जात आहे. एकूणच हा आवाज दाबला जातोय सगळीकडेच..!

*”अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याच सर्वात मोठ व्यासपीठ social media पण आता सुरक्षित राहिला नाही”* 

ट्रॉल करणारे पण आता टपून बसलेले असतात की उठणारा आवाज कसा दाबता येईल, धमकी आणि सामूहिक विरोध या माध्यमातून.!

व्यक्त होणाऱ्याला असे वाटले पाहिजे की एवढे सगळे लोक सामूहिक रीत्या आपल्याला विरोध करीत आहेत याचा अर्थ आपणच चुकलो वाटतं आणि त्याची स्वातंत्र विचार करण्याची क्षमता मारली जात आहे.

*”आता असे निर्भय व दडपण मुक्त कॅम्पस करण्यासाठी काय करावे लागेल ?”*

विद्यार्थ्यांच्यात उपजत असलेली चिकित्सक वृत्ती अजून प्रगल्भ कशी करता येईल आणि त्यांना पडणाऱ्या प्रत्येक प्रश्नांचं उत्तर ते स्वतः शोधण्यास सक्षम कसे होतील या कडे लक्ष देण्याबरोबरच त्यांना समता स्वतंत्र बंधुता ही मुल्ये पण शिक्षणव्यवस्थेला अंगिकारावी लागतील.

ही जबाबदारी सर्वस्वी विद्यार्थ्यांची असेल की ते कधीही स्वतःला हरलेले एकटं समजणार नाहीत,

अनेक विद्यार्थी सांगत होते जर ते एका दिवसासाठी धोरणकर्ते झाले तर आम्ही असं करू तसं करू, मग मला असं वाटत की या विद्यार्थ्यांच्या मताला धोरण निर्मितीमध्ये कुठेतरी जागा हवी ही राज्यकर्त्यांची जबाबदारी आहे.

शिक्षण धोरणात विद्यार्थ्यांच्या आशा आकांक्षा मते यांचा विचार प्रकर्षाने व्हायला हवा,

आज 35% पेक्षा अधिक विद्यार्थी भारताबाहेर migration करीत आहेत, बुद्धिसंपदेचा ओघ भारतातून परदेशात जात आहे ते थांबण्यासाठी या विद्यार्थ्यांना इथेच भारतात संधी कशी उपलब्ध करून देता येईल, तसेच पोटापाण्याचा प्रश्न सोडवण्याबरोबरच आजची शिक्षण व्यवस्था ‘प्रश्न विचारणारा निर्भय व नीतिमान विद्यार्थी’ निर्माण करू शकेल, 

मुक्त, स्वतंत्र, निर्भय आणि जबाबदार वातावरण निर्मिती हे विद्यार्थ्यांच्या संघटनातून आणि धोरणकर्त्यांच्या ईच्छा शक्तीमधून साध्य होण्यासारखे आहे.

– विनायक साळुंखे,

M.Sc. Environmental Science,

शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर.

– ७५८८१६७७२१

with best wishes,
vinayak shalan mahadev salunkhe,
ap-mirajwadi, tal-walwa, dist-sangli,(MH)india. pin-416301
mob- +91 – 7588167721
email- envinayak@gmail.com
blog- https://envinayak.wordpress.com
Facebook- vinayaksalunkhe21@gmail.com

आम्ही प्रकाशबीजे रुजवीत चाललो,
वाटा नव्या युगाच्या रुळवीत चाललो.

Advertisements

2 thoughts on “विद्यार्थ्यांची अभिव्यक्ती स्वतंत्रता..एक प्रेशर कुकर..!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s